ส่วนหัวโครงการพระราชดำริกรอบขาว

          สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงประกอบพระราชกรณียกิจนานัปการเพื่อสนองพระบรมราโชบายในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการทำนุบำรุงแผ่นดินไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ให้มีแต่ความผาสุก ร่มเย็น ด้วยพระอัจฉริยภาพ พระวิริยะอุตสาหะ และน้ำพระราชหฤทัยที่เปี่ยมล้นด้วยพระเมตตา โดยมิได้ทรงย่อท้อต่อความยากลำบากแต่อย่างใด  ทรงทุ่มเทพระวรกายอย่างไม่เห็นแก่ความเหน็ดเหนื่อย เพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้ปวงพสกนิกรตลอดมา ด้วยพระอริยาบทอันงดงามผ่อนปรนในลักษณะที่เป็นธรรมชาติ ไม่ว่าจะเสด็จฯ ไปทรงงาน ณ ที่แห่งใด จะทรงแย้มพระสรวลอย่างเป็นกันเอง และพระราชทานพระราชานุญาตให้ราษฎรได้เข้าเฝ้าฯ อย่างใกล้ชิด โดยมิได้ถือพระองค์แต่ประการใด ทำให้เหล่าพสกนิกรทั้งปวงรู้สึกปลื้มปิติและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างเปี่ยมล้นโดยทั่วกัน
เมื่อเสด็จฯ ไปทรงงาน ณ พื้นที่แห่งใด ก็จะทรงให้ความสนพระราชหฤทัยในธรรมชาติรอบพระวรกายอยู่เสมอ ทั้งป่าเขาลำเนาไพร ต้นน้ำลำธาร สัตว์ป่าและพันธุ์ไม้ โดยเฉพาะกล้วยไทย ซึ่งทรงให้ความสนพระราชหฤทัยเป็นพิเศษอย่างยิ่ง

 

 

 

เอื้องศรีเชียงดาว

ทอดพระเนตรโครงการ

เอื้องกุหลาบน่าน

          สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ โปรดที่จะเสด็จฯ ไปทอดพระเนตรพรรณไม้แปลกๆ และที่หายากนานาพันธุ์ โดยเฉพาะกล้วยไม้ไทยต่างๆ แม้ว่าเส้นทางชมธรรมชาติจะค่อนข้างยากลำบาก ต้องลัดเลี้ยวไปตามโขดหินและไม่ราบเรียบ แต่ก็มิได้ทรงย่อท้อแต่ประการใด เมื่อครั้งเสด็จฯ ไปทอดพระเนตรพรรณไม้ป่า ณ บริเวณโคกนกกะบาและลานสุริยัน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย ในเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๕๓๔ ได้ทอดพระเนตรกล้วยไม้ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์และหลากหลายมากบริเวณนั้น  และมีกล้วยไม้ชนิดหนึ่งที่กำลังให้ดอกสวยงามและยังไม่มีชื่อเรียกภาษาไทย อีกทั้งยังเป็นกล้วยไม้ป่าหายาก และพบไม่บ่อยนัก  มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า  Eria amica   Rchb.f.  ก็ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อว่า นิมมานรดี
นิมานรดี เป็นกล้วยไม้อิงอาศัย ลำลูกกล้วย รูปทรงกระบอก ใบรูปขอบขนานแกมรี ดอกออกเป็นช่อยาว มีขีดตามยามสีแดงเข้ม กลีบปากที่ตอนปลายมีสีเหลืองเข้มและมีแต้มสีแดงเข้มที่โคนกลีบด้านใน ดอกบานเต็มที่กว้าง ๑-๑.๕ ซม.

 

 

 

นิมมานรดี

ทรงงานในพื้นที่

รองเท้านารี

          ด้วยทรงตระหนักดีว่าธรรมชาติคือสายใยแห่งชีวิต ต่างมีความผูกพันและเชื่อมโยงต่อกันอย่างลึกซึ่ง  จึงทรงให้ความสนพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งในการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้อันเป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญ รวมถึงพืชพรรณ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม ที่การเปลี่ยนแปลงไปของส่วนใดส่วนหนึ่งล้วนส่งผลกระทบต่อสมดุลแห่งธรรมชาติอย่างสำคัญ
ทรงทราบดีว่าดีว่าแผ่นดินไทยผืนนี้ ทั้ง ๕๑๔,๑๒๖ ตารางกิโลเมตร เป็นแผ่นดินทองที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ได้เกื้อกูลทุกชีวิตให้ดำรงอยู่อย่างมีความสุขมาแล้วแต่โบราณกาล  หากแต่ทว่าในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติและสมดุลแห่งธรรมชาติเริ่มเกิดการเปลี่ยนปลงในทางที่เสื่อมโทรมลงอย่างรวดเร็ว จนน่าใจหาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งป่าพรรณพืชของไทยได้ถูกคุกคามอย่างหนักและต่อเนื่อง ทั้งจากภัยธรรมชาติและโดยเฉพาะจากน้ำมือมนุษย์ จึงเป็นเรื่องที่น่าวิตกอย่างยิ่ง เพราะป่าอันเป็นแหล่งกำเนิดแห่งน้ำและความอุดมสมบูรณ์มีคุณค่าอนันต์แก่ทุกชีวิตกำลังเข้าสู่สภาวะวิกฤติ อันจะเกิดผลกระทบโดยตรงต่องทุกชีวิตอย่างใหญ่หลวง ในขณะที่ทรัพยากรธรรมชาติอันทรงคุณค่านานาชนิดก็ยังไม่ได้มีการศึกษาหาประโยชน์อย่างยั่งยืนกันอย่างจริงจัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งกล้วยไม้พื้นเมืองของไทย ซึ่งเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ล้ำค่าที่สุดอย่างหนึ่งของประเทศได้ถูกเก็บหายออกจากแหล่งธรรมชาติในป่าไปเป็นอันมาก จนเกินกว่ากำลังของธรรมชาติจะฟื้นคืนได้  ทั้งๆท ที่การศึกษาในเรื่องของกล้วยไม้ไทยยังอยู่ในระยะเริ่มต้น
โดยที่ประเทศไทยจัดเป็นศูนย์กลางการกระจายของพรรณพืชที่หลากหลายที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กล้วยไม้ป่าที่สวยงามและทรงคุณค่านานาชนิดจึงพบขึ้นอยู่ทั่วไปในบริเวณนี้  กล้วยไม้ไทยที่นักพฤกษศาสตร์ได้สำรวจพบไว้แล้วในขณะนี้ มีจำนวนถึง ๑๗๘ สกุล รวม ๑,๑๒๘ ชนิด เป็นที่นิยมปลูกเลี้ยงกันมานาน มีบันทึกไว้แต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ที่กล่าวถึงการเก็บหาและปลูกเลี้ยงเอื้องชนิดต่างๆ ที่ให้ดอกสวยงาม แต่ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา กล้วยไม้ไทยหลายชนิดได้สูญหายไปจากแหล่งกำเนิดจนสังเกตได้และไม่พบว่าได้มีการปลูกเลี้ยงอยู่ ณ ที่ใด จึงอาจสันนิษฐานได้ว่า กล้วยไม้เหล่านี้หลงเหลืออยู่น้อยในธรรมชาติ หรืออาจจะสูญพันธุ์ไปแล้วจากประเทศไทยก็เป็นได้ ในเรื่องนี้สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้ทรงให้ความสำคัญและความห่วงใยเป็นอย่างยิ่ง

 

           ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สนับสนุนให้มีการอนุรักษ์ฟื้นฟูพื้นที่ป่าไม้และพันธุ์ไม้นานาพันธุ์ตลอดมาจนเป็นที่ประจักษ์เลื่องลือกันโดยทั่วไปไกลถึงต่างประเทศ บริษัท Black and Flora Ltd. ประเทศอังกฤษ ซึ่งได้ผสมกล้วยไม้สายพันธุ์ Cattleya Bow Bells และ Cattleya O'brieniana var. alba ได้ลูกผสมที่มีความสวยงามมากเป็นพิเศษและจดทะเบียนไว้ภายใต้ชื่อพันธุ์ว่า Exquisite เมื่อปี ๒๕๐๑ เมื่อนำเข้าประกวดก็ได้รับรางวัลยอดเยี่ยมA.M./RHS. จาก  The Royal Horticulture Society แห่งประเทศอังกฤษ จึงมีการขอพระราชทานพระราชานุญาตอัญเชิญพระนามาภิไธย ใช้เรียกชื่อกล้วยไม้พันธุ์ดังกล่าวว่า "แคทลียาควีนสิริกิติ์"  ซึ่งต่อมาภายหลังได้มีการปรับปรุงและคัดพันธุ์ที่ทนร้อนมาปลูกในประเทศไทย เรียกชื่อสายพันธุ์ว่า Diamond Crown  และได้รับรางวัลยอดเยี่ยม A.M./RSPC. จากสมาคมพฤกษชาติแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์อีกด้วย
แคทลียาควีนสิริกิติ์ เป็นกล้วยไม้ที่มีดอกใหญ่ สีขาวนวล กลีบดอกและกลีบปากแผ่กว้าง ขอบกลีบย่น เป็นลอนคลื่น กลีบปากส่วนกลางมีหยักเว้าและมีแต้มสีเหลืองทองด้านในเด่นชัด ดอกบานเต็มที่กว้าง ๑๒-๑๔ เซนติเมตร

     

แคทลียา "ควีนสิริกิติ์" เอื้องแซะ รองเท้านารี

          เมื่อครั้งเสด็จฯ ไปเป็นองค์ประธานงานกล้วยไม้เอเชียแปซิฟิก ครั้งที่ ๔ ณ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่  ในระหว่างทอดพระเนตรนิทรรศการและการประกวดกล้วยไม้ ซึ่งมีกล้วยไม้ไทยสวยงามต่างๆ นำมาจัดแสดงเป็นอันมาก ได้มีพระราชดำรัสกับคณะผู้บริหารมหาวิทยาลัยแม่โจ้ ศาสตราจารย์ ดร. อานนท์ เที่ยงตรง ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ระพี สาคริก และ พลเอกแป้ง มลากุล ณ อยุธยา เกี่ยวกับกล้วยไม้ป่าของเมืองไทยว่า 
"...กล้วยไม้ไทยมีความงามมากและมีกลิ่นหอมมาก ซึ่งนับวันจะหาดูได้ยากและใกล้สูญพันธุ์ไปทุกขณะ ขอให้ช่วยกันหาทางรวบรวมและอนุรักษ์ไว้ พร้อมกับการขยายพันธุ์ให้มีปริมาณมากพอที่จะคืนสู่ป่าธรรมชาติได้.."
นอกจากนี้ ในหลายโอกาสยังได้มีพระราชดำรัสให้ทุกหน่วยงานได้ร่วมกันช่วยดูและปกปักษ์รักษากล้วยไม้ไทยอย่างจริงจังและต่อเนื่อง เพื่อให้กล้วยไม้ของไทยที่สวยงามและหายาก ได้คงอยู่เป็นมรดกทางธรรมชาติอันล้ำค่าของประเทศสืบไป
หลายหน่วยงานจึงได้ร่วมกันสองพระราชดำริ บังเกิดโครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้ไทยหลายโครงการ อาทิ
1. โครงการคืนชีวิตกล้วยไม้ไทยสู่ไพรพฤกษ์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  มหาวิทยาลัยแม่โจ้ และกองทัพภาคที่ ๓
2. โครงการอนุรักษ์พันธุ์กล้วยไม้รองเท้านารีอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  กรมวิชาการเกษตร
3. โครงการอนุรักษ์กล้วยไม้รองเท้านารี อินทนนท์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช
4. โครงการขยายพันธุ์กล้วยไม้ไทยหายากเพื่อการอนุรักษ์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ   สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ จังหวัดเชียงใหม่
5. โครงการขยายพันธุ์กล้วยไม้สกุลสำเภางาม  สถานีสาธิตและถ่ายทอดการเกษตร ป่าไม้ สิ่งแวดล้อ ตามพระราชดำริ บ้านปากแซม อำเภอเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ โปรดในความงามของธรรมชาติ การอนุรักษ์ป่าต้นน้ำลำธารรวมถึงชนิดพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ต่างๆ เพื่อให้วัฎจักรแห่งธรรมชาติได้เป็นไปอย่างสมดุล แม้ว่าพระราชกรณียกิจต่างๆ จะมีมากจนแทบจะไม่มีเวลาว่างเหลือให้กับการพักผ่อนพระวรกาย ก็ยังทรงหาเวลาที่จะปลีกพระองค์ เสด็จฯ ไปทอดพระเนตรป่าเขาลำเนาไพรพฤกษ์ ชื่นชมพรรณไม้ป่าของไทย และมีพระราชดำรัสในหลายโอกาส กระตุ้นจิตสำนึกให้ทุกคนได้ร่วมกันอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติเหล่านั้น รวมถึงการให้ความรู้แก่เด็กและยุวชนให้ตระหนักในความสำคัญ รู้จักคุณค่า เกิดความรักและหวงแหนในพืชพันธุ์ต่างๆ อันเป็นวัฒนธรรมที่สำคัญต่อไปในภายหน้าอีกด้วย

     

พญาฉัททันต์ เอื้องเขากวาง รองเท้านารีอินทนนท์
 เอื้องนางเทียน  เอื้องตะขาบ  รองเท้านารีขาวสตูล

ในพระราชวโรกาสที่เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรความก้าวหน้าในการดำเนินงานของสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ จังหวัดเชียงใหม่ ในหลายวาระ มีพระราชดำริสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จฯ เป็นแหล่งรวบรวมพรรณกล้วยไม้ป่าของไทย เพื่อการศึกษา ค้นคว้า วิจัย และพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาอย่างยั่งยืน ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประเทศในด้านต่างๆ  ซึ่งปัจจุบันได้รวบรวมกล้วยไม้ป่าของไทยและตรวจสอบรายชื่อถูกต้องแล้วประมาณได้ถึง ๔๐๐ ชนิด พร้อมข้อมูลด้านนิเวศวิทยาอย่างสมบูรณ์ และเมื่อวันที่ ๓๐ มกราคม พ.ศ.๒๕๔๔ ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงปล่อยเอื้องแซะ ( Dendrobium scabrilingue  Lindl.) คืนสู่ไพรพฤกษ์บนคาคบไม้ป่าในพื้นที่สวนพฤกษศาสตร์ฯ ซึ่งกล้วยไม้พระราชทานทั้งสองกอนี้ ยังคงเจริญเติบโตเป็นอย่างดี
เอื้องแซะเป็นกล้วยไม้ไทยสกุลหวาย พบมากเฉพาะในพื้นที่ภาคเหนือโดยเฉพาะที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ให้ดอกที่มีกลิ่นหอมหวานชื่นใจ บานนานประมาณเกือบ ๑ เดือน  และยังมีศักยภาพสามารถพัฒนาเป็นพืชเศรษฐกิจ หากสามารถสกัดทำน้ำหอมจากดอกเอื้องแซะได้ ในการนี้ยังได้พระราชทานทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ ให้แก่คณะอาจารย์ จากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ได้ดำเนินการทดลองสกัดสารหอมระเหยจากเอื้องแซะเพื่อพัฒนาเพิ่มคุณค่าให้เป็นพืชเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนอีกด้วย  ซึ่งขณะนี้ผลงานกำลังมีความคืบหน้าเป็นไปด้วยดี
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอย่างหาที่เปรียบมิได้ต่อทรัพยากรป่าไม้  สัตว์ป่าและพรรณพืช อันเป็นสมบัติทางธรรมชาติที่ล้ำค่าของประเทศไทย  ทรงมีพระราชปณิธานอย่างแน่วแน่ที่จะให้คนไทยทุกคนได้รับรู้และตระหนักถึงความสำคัญ คุณค่า ความงาม ของทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี้  และได้มีส่วนร่วมกันในการอนุรักษ์พันธุ์พืชของไทยทุกชนิด โดยเฉพาะกล้วยไม้ป่าที่หายากและใกล้สูญพันธุ์ของไทย ที่มีความหลากหลายและความงามอย่างโดดเด่น เพื่อให้คงอยู่สำหรับอนุชนรุ่นหลังที่จะได้เห็น ชื่นชมและได้รู้จักกันสืบต่อไป  และให้เป็นสมบัติสืบทอดคงอยู่คู่แผ่นดินนี้อีกตราบนานเท่านาน

กลับหน้าหลัก


ที่มา : http://www.rspg.or.th/homklindokmai/queen_flora/queen_bd49.htm
Copyright © 2016 Rajamangala University of Technology Tawan-ok. All rights reserved 
เลขที่ 43 ม. 6 ต.บางพระ อ.ศรีราชา จ.ชลบุรี 20110 โทรศัพท์ 0-3835-8137,0-3835-8201 โทรสาร 0-3835-8140 
e-Mail : info@rmutto.ac.th